Şehit Pilot Cengiz Topel’in mezarı nerede? Edirnekapı Hava Şehitliği’ndeki mezarına nasıl gidilir, tarihi bilgiler ve kişisel ziyaret deneyimi bu yazıda.
Cengiz Topel 2 Eylül 1934'te İzmit'te doğmuştur. Resmi kayıtlara göre 8 Ağustos 1964'te Kıbrıs'ın Erenköy bölgesine yapılan hava operasyonunda F-100 uçağının düşmesi sonucu Rumlar tarafından esir alındıktan sonra, uluslararası hukuk kurallarıyla bağdaşmayan koşullar altında hayatını kaybettiği resmi kayıtlara geçmiştir. Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel, Türk Hava Kuvvetleri'nin Cumhuriyet tarihindeki ilk savaş kaybıdır.
Cengiz Topel’in mezarı nerede sorusunun cevabını merak ederek İstanbul’da bulunan Edirnekapı Hava Şehitliği’ne gittim. Türk Hava Kuvvetleri’nin Cumhuriyet tarihindeki ilk hava harp şehidi olan Cengiz Topel’in mezarı, şehitliğin düzenli ve sade yapısı içinde oldukça anlamlı bir konumda yer alıyor. Mezarı ziyaret ettiğimde, yalnızca bir kahramanın kabrini görmekle kalmadım; aynı zamanda Türk havacılık tarihine damga vurmuş önemli bir ismin hatırasına da yakından tanıklık ettim. Edirnekapı Hava Şehitliği, Cengiz Topel’in mezarını ziyaret etmek isteyenler için tarihî değeri yüksek bir durak.
Olaylara gitmeden önce Cengiz Topel kimdir tanıyalım. Cengiz Topel, 2 Eylül 1934 tarihinde İzmit'te doğdu. Dört çocuklu bir ailenin üçüncü çocuğudur. Babası Hakkı Bey ve annesi Mebuse Hanım'dır. İlkokula Bandırma II. İlkokulunda başladı ancak babasının Gönen'e tayini ile Ömer Seyfettin İlkokulunda öğrenimine devam etti. Babası vefat edince İstanbul Kadıköy'e yerleşirler. Kadıköy Yeldeğirmeni Okulunda ilk ve orta öğrenimini tamamladı. Lise öğrenimini ise Haydarpaşa Lisesi'nde başlayıp Kuleli Askeri Lisesi'nde devam ederek 1953 yılında bitirdi. 1955 yılında Kara Harp Okulu'nu bitirip orduya katılmıştır.
Cengiz Topel küçük yaşlarda havacılığa meraklıydı ve bunun sonucu olarak hava sınıfına seçildi. Pilot eğitimi için Kanada'ya gönderildi. 1957 yılında Kanada'daki pilot eğitimini başarı ile tamamlayarak yurda döndü. İlk görev yeri olan Merzifon Hava Üssünde göreve başladı. 1961 yılında 1'ince Ana Jet Üssü'ne atandı. Görev yeri bu sefer Eskişehir'di. 1963 yılında Yüzbaşı olarak terfisini aldı. Kıbrıs Harekatında Eskişehir'den Kıbrıs'a gönderilen dörtlü kolun komutanıydı. F-100 uçağı kullanmaktaydı. 8 Ağustos 1964'te uçuş esnasında uçağı yerden açılan ateş sonucu isabet alarak düşürüldü. Cengiz Topel, Cumhuriyet Tarihinin İlk Hava Harp Şehidi'dir. Naaşı ısrarlı girişimler sonucu 12 Ağustos 1964'te Rumlar'dan alınabildi. Sırasıyla Kıbrıs, Adana, Ankara ve İstanbul'da yapılan törenlerden sonra 14 Ağustos 1964 yılında Edirnekapı'daki Sakızağacı Hava Şehitliği'nde toprağa verildi. Cengiz Topel'in uçağı isabet aldığında son telsiz konuşmaları şunlardı:
Son telsiz kayıtları, uçağının ağır hasar aldığını ve paraşütle atlayarak kurtulmaya çalıştığını göstermektedir. Paraşütle atlamayı başaran Cengiz Topel, Peristeronori isimli Rum köyü yakınlarına iner. Cebindeki gizli belgeleri imha eder, paraşutünü gizler ve Lefke yakınındaki Türk yerleşimine doğru koşmaya başlar ancak Rum kesimi güçlerince yakalanır. Bölgeden uzaklaşmaya çalışırken Rum güçleri tarafından durdurulmuştur.
Yazımın başında da söylediğim gibi bir çoğumuz Cengiz Topel'in ismini bir şekilde bir yerlerde duyuyoruz. Fakat kim olduğunu, nerede ne şekilde şehit edildiğini, ülkesine yapmış olduğu hizmetleri çoğumuz bilmiyoruz. Yaşadığımız acıları yeni nesle aktarmayı maalesef beceremiyoruz. Umarım bu yazımın faydası olur ve Cengiz Topel ismini duyduğumuzda artık kim olduğu hafızalarımızda canlanır. Uluslararası savaş hukukuna aykırı muamele sonucu hayatını kaybettiği oda restore edilip, bugun Kıbrıs Güzelyurt'ta Cengiz Topel Kışlası'nda bulunmakta. Günümüzde bu alan müze olarak ziyaret edilebilmektedir.
“Bu içerik, tarihsel kaynaklar ve kişisel ziyaret deneyimlerine dayalı olarak hazırlanmıştır. Bilgiler zaman içinde güncellenebilir.”